RYDYN ni wedi cael 25 mlynedd hir o syrthni a diffyg ymrwymiad go iawn ym mywyd gwleidyddol Cymru.

Ond yr wythnos hon, mae gwleidyddiaeth Cymru wedi torri i fywyd o’r diwedd mewn ffordd annisgwyl iawn.

Erbyn heddiw (dydd Iau) mae dros 300,000 o bobl wedi arwyddo deiseb Senedd yn galw ar Lywodraeth Cymru i ddiddymu ei pholisi 20mya newydd.

Dim ond ar ddydd Sul diwethaf cafodd ei gyflwyno.

Dyma’r ddeiseb fwyaf erioed o bell ffordd a lofnodwyd yng Nghymru, ac ar ôl croesi’r trothwy o 10,000, bydd yn sbarduno dadl yn y Senedd am yr holl fater yn awtomatig.

Hyd yn oed wrth rhoi y dadleuon ar 20mya i’r neilltu am rwan, mae achos i’w wneud bod hwn yn un o’r datblygiadau mwyaf diddorol – a chalonogol – ers dechrau datganoli.

Difaterwch

Mae’n ffaith syfrdanol nad oes un Etholiad Senedd wedi tynnu hyd yn oed 50% i’r gorsafoedd pleidleisio ers 1997.

Gyda’r polisi ymataliaeth torfol hwnnw naill ai’n arwydd o ddiffyg diddordeb, neu drwgdybiaeth nad yw’r Senedd a’i pholisïau’n cael unrhyw effaith wirioneddol ar fywydau pobl o gwbl.

Ond ddim mwy.

Mae maint enfawr y nifer o atebion i’r ddeiseb – ac asesodd y Tîm Deisebau fod 97% o’r llofnodwyr yn perthyn i etholaethau yng Nghymru – yn dangos bod gweddnewidiad ar droed mewn agweddau erbyn hyn.

Dywedodd llefarydd polisi Gwlad, Stephen Morris, bod yr holl sefyllfa yn nodweddiadol o gariad Llafur at dynnu sylw at eu rhinwedd, yn hytrach na mynd i’r afael ag anghenion gwirioneddol Cymru.

“Mae Mark Drakeford yn dadlau y bydd y polisi hwn yn atal 6-9 o fywydau rhag cael eu colli mewn damweiniau ffyrdd bob blwyddyn; a phwy allai wadu y byddai hynny’n beth da?” meddai Dr Morris.

“Ond mae ein cyfrifiadau wedi dangos y gallen nhw achub 375 o fywydau bob blwyddyn ym Mlaenau Gwent yn unig pe baen nhw’n mynd i’r afael o ddifrif ag effeithiau tlodi cronig yng Nghymru, a chodi disgwyliad oes yno i’r un lefelau ag sydd drws nesaf yn Sir Fynwy.”

“Eu hamcangyfrif eu hunain o gost economaidd hirdymor y polisi hwn yw tua £4.5 biliwn, a fyddai’n arwain at golli llawer mwy o fywydau drwy dlodi cynyddol nag a fyddai’n cael eu harbed ar y ffyrdd.”

Ond ychwanegodd bod rhai pethau gwir gadarnhaol yn dod i’r amlwg o’r sefyllfa yn gymaint â bod pobl – yn enwedig mewn ardaloedd yng Nghymru lle bod pleidleisio yn draddodiadol isel – o’r diwedd yn dechrau ymwneud â bywyd gwleidyddol yma.

“Os edrychwch chi ar fap Deisebau’r Senedd, mae cydberthynas glir rhwng yr ardaloedd lle mae pobl wedi bod yn fwyaf gryf yn erbyn y polisi 20mya, a lle mae’r nifer sy’n pleidleisio wedi bod ar ei isaf,” meddai.

“Gobeithio y bydd hyn yn perswadio’r holl bleidleiswyr hynny mewn ardaloedd o’r fath sydd wedi pleidleisio dros Lafur yn llwythol dros y blynyddoedd, neu heb bleidleisio o gwbl yn etholiadau’r Senedd, i feddwl eto am 2026 ac ystyried rhoi eu pleidlais i blaid newydd”.

Momentwm

Mae’n ddiddorol meddwl pam mae pobl yn dal i ymuno i lofnodi’r ddeiseb hon gan ei bod wedi cyrraedd ei phrif amcan – sicrhau dadl yn y Senedd – unwaith y casglwyd 10,000 o lofnodion.

Mae cyrhaeddiad a dylanwad cynyddol y cyfryngau cymdeithasol a’r gallu i rannu gwybodaeth mor hawdd rhwng pobl yn un achos allweddol pam mae’r ddeiseb wedi ennill y tyniant sydd ganddi, ac mor gyflym hefyd.

Mae hyn wedi galluogi pobl i gael llawer mwy o wybodaeth am y polisi na’r hyn a ddarparwyd gan y cyfryngau ‘prif ffrwd’, ac mae’n siŵr bod hyn wedi ysgogi’r gwrthwynebiad.

Mae unigolion, na fyddai ganddynt unrhyw broblem gydag 20mya mewn pentrefi a chanol dinasoedd at ddibenion diogelwch gwirioneddol, wedi darganfod bod 20mya bellach wedi’i ymestyn i ffyrdd prifwythiennol ledled Cymru.

Mae nifer o’r llofnodwyr wedi dweud eu bod yn anhapus gyda’r diffyg ymgynghori gwirioneddol gyda phobl Cymru am y newid polisi.

Er ei fod yn rhan o faniffesto Llafur yn 2021, daeth hyn ar ffurf hanner frawddeg ar dudalen 69. Nad oedd unrhyw arwydd o gostau na’r goblygiadau ehangach.

Mae rhwystredigaeth hefyd am y bleidlais gyhoeddus a gynhaliwyd gan Lywodraeth Cymru, a hwylusir gan Beaufort Research, a gynigwyd fel y “cyfiawnhad” dros y polisi newydd.

Yn yr arolwg barn hwnnw, arweiniwyd ymatebwyr i gredu mai dim ond mewn ardaloedd preswyl y byddai 20mya yn cael ei gyflwyno. A hyd yn oed wedyn dim ond 60% o’r 1,000 o ymatebwyr oedd o blaid.

Ond mae’n ddigon posibl bod y ddeiseb hon hefyd wedi bod yn ffordd i bobl fynegi eu hanfodlonrwydd a’u rhwystredigaeth gyda gwleidyddiaeth a gwleidyddion yn gyffredinol – y tu hwnt i’r polisi penodol hwn.

Yn enwedig ar ôl y tair blynedd diwethaf a’r anhrefn cymdeithasol, economaidd a meddyliol sydd wedi llesteirio bywydau pobl yn ystod blynyddoedd Cofid.

Ac mai dim ond y gwellt a dorrodd gefn y camel yw’r polisi 20mya fel petai.

Ofnau a gobeithion

Mae’n ddiddorol hefyd ystyried bod Llafur Cymru mewn grym yma o ganlyniad i’r 550k o bleidleisiau a enillwyd yn etholiad Senedd 2021.

Beth os yw’r rhif hwnnw’n yn cael ei oresgyn gan rifau’r ddeiseb dros yr wythnos nesaf? Nid yw allan o’r cwestiwn mewn unrhyw fodd gyda’r momentwm sydd ganddo ar hyn o bryd.

Os bydd hynny’n digwydd, siawns nad yw Mark Drakeford a hyd yn oed safbwynt Llafur Cymru yn anghynaladwy.

Nid yw etholiad nesaf y Senedd tan 2026.

Ond mae’n ymddangos bod y ddeiseb hon yn prysur ddod yn etholiad ohoni ei hun mewn ffordd: offeryn di-flewyn-ar-dafod i fynegi barn y cyhoedd am fywyd yng Nghymru, mewn ffordd na welwyd erioed o’r blaen.

Mae llawer yn ofni pŵer y ddeiseb hon. Bydd rhai yn ofni y byddai’n cryfhau braich y gwrth-ddatganolwyr yng Nghymru, gyda phryderon hefyd am safbwynt y cenedlaetholwyr ar yr holl fater.

Yn enwedig gan na all Plaid fanteisio ar y sefyllfa mewn unrhyw ffordd gan weld ei bod â chysylltiadau mor agos gyda Llafur Cymru.

Mae’n bosibl y bydd y rhain yn bryderon gwirioneddol. Er hynny, mae’n sicr y bydd gwir ddiddordeb y cyhoedd, a’r parodrwydd newydd i ymgysylltu â bywyd gwleidyddol Cymru o’r diwedd, yn cael ei groesawu.

Mwy o drafod, mwy o dryloywder, mwy o ddemocratiaeth. Beth sydd ddim i’w hoffi?[:en]WE’VE had 25 long years of torpor and a lack of real public engagement within Welsh political life.

But this week, Welsh politics has blazed to life at last in the most extraordinary way.

By today (Thursday) over 300,000 people have signed a Senedd Petition calling on the Welsh Government to rescind its new 20mph policy.

Which was only introduced last Sunday.

It’s by far the largest ever petition signed in Wales, and will after crossing the 10,000 threshold, automatically trigger a debate in the Senedd about the whole issue.

Setting aside the actual arguments on 20mph, there’s a case to be made that this is one of the most intriguing – and encouraging – developments here since the onset of devolution.

Disinterest

It’s a shocking fact that not one Senedd Election has drawn even 50% to the polling stations since 1997.

With that mass abstention policy either an indication of a lack of interest, or a perception that the Senedd and its policies has no real impact on people’s lives at all.

But, not any more.

With the sheer scale of the responses to the petition – assessed by the Petitions Team to feature 97% of signatories from Welsh constituencies – showing that a sea change in attitudes is now afoot.

Gwlad’s Policy Spokesperson Stephen Morris said the whole situation was typical of Labour’s love for grandstanding and virtue-signalling rather than addressing Wales’s real needs.

“Mark Drakeford argues that this policy will prevent 6-9 lives from being lost in road accidents every year; and who could deny that that would be a good thing?” said Dr. Morris.

“But our calculations have shown that they could save 375 lives every year in Blaenau Gwent alone if they seriously addressed the effects of chronic poverty in Wales, and raised life expectancy there to the levels in neighbouring Monmouthshire.”

“Their own estimate of the long-term economic cost of this policy is around £4.5 billion, which would lead to far more lives lost through increased poverty than would be saved on the roads.”

But he added there were some real positives emerging from the situation in the sense that people – especially in traditionally low-voting areas in Wales – were at last starting to engage with political life here.

“If you look at the Senedd Petitions map, there’s a clear correlation between the areas where people have been most strongly against the 20mph policy, and where turnout has been lowest” he said.

“Hopefully, this will persuade all those voters in such areas who have voted tribally for Labour over the years, or not voted at all in Senedd elections, to think again come 2026 and consider giving their vote to a new party”.

Momentum

It’s interesting to ponder why people are still lining up to sign this petition seeing it reached its primary objective – to secure a Senedd debate – once 10,000 signatures were amassed.

The increasing reach and influence of social media and the ability to share information so easily between people is one key factor in why the petition has had the traction it has, and so quickly as well.

This has enabled people to have much more information about the policy than has been provided by the mainstream media, and this has no doubt fuelled the resistance.

Individuals who would have no problem with 20mph in villages and city centres for genuine safety purposes have found out that 20mph has now been extended to arterial roads all over Wales.

Many of the signatories have said they are unhappy with the lack of genuine consultation with the people of Wales about the change in policy.

Even though it was featured in Labour’s 2021 manifesto, this came in the form of a half a sentence at page 69. With no indication of costs or the wider implications provided.

There’s also frustration about the public poll held by the Welsh Government, facilitated by Beaufort Research, touted as the “justification” for the new policy.

In that poll, respondents were led to believe that 20mph would only be introduced in residential areas. And even then only 60% of the 1,000 respondents were in favour.

But it may well be that this petition has also been a way for people to express their displeasure and frustration with politics and politicians in general – beyond this particular policy.

Especially after the last three years and the social, economic and mental chaos that has engulfed people’s lives during the Covid years.

And that the 20mph policy is just the straw that broke the camel’s back so to speak.

Fears and hopes

It’s also interesting to consider that Welsh Labour are in power here as a result of the 550k votes gained in 2021 Senedd election.

What if that number is actually matched, or even surpassed by the petition numbers over the next week or so? It’s not out of the question by any means with the momentum that it has right now.

If that happens, surely Mark Drakeford and even Welsh Labour’s position becomes untenable.

The next Senedd Election is not until 2026.

But it seems that this petition is fast becoming an election of itself in a way: a blunt tool to express public opinion about life in Wales in a way which has never been seen here before.

Many are fearful of the power of this petition. Fearing it will strengthen the arm of the anti-devolutionists in Wales, with worries as well about the nationalist position on the whole matter.

Especially as Plaid can’t take advantage of the situation in any way seeing it’s so closely allied to Welsh Labour.

These might well be real concerns. Even so, genuine public interest and engagement with Welsh political life at long last is surely to be welcomed.

More discussion, more transparency, more democracy. What’s not to like?